Eerbetoon aan de verzwegen soldaat 

In februari 2012 is het nieuwe boek van Sylvia Pessireron verschenen, getiteld 'de Verzwegen soldaat'. De debuutroman vertelt het verhaal van een vader, een KNIL-militair, geboren op het Molukse eiland Seram. En over een dochter, geboren in de provincie Zeeland, Nederland. Op een sobere manier beschrijft Sylvia Pessireron de Molukse tragiek, aangevuld met historische feiten. Vorige maand had Marinjo-correspondent Brenda Suitela een openhartig gesprek met de schrijfster. Een gesprek over loyaliteit, over pijn en verdriet, het erkennen ervan, boosheid en natuurlijk over haar verzoek om excuses van de Nederlandse regering aan de Molukse KNIL-militairen, de verzwegen soldaten.

Eerdere boeken van de schrijfster zijn: 'Tussen mensen en geesten (1996), 'Rouwen inzeven Nederlandse culturen' (1999). In 2003 verscheen de publicatie 'Wij kwamen hier op dienstbevel'. Daarin schreef ze ook al over de Molukse zaak, toen in opdracht van het Openlucht Museum in Arnhem, waar de Molukse barak werd geopend. In 2009 was ze coscenarist voor de telefilm 'de Punt', over de treinkaping in Drenthe van 1977. Deze film vormde min of meer de aanleiding voor het schrijven van de roman. Nooit eerder is het lief en leed van Molukkers in Nederland zo mooi verwoord en beschreven als in het boek 'De verzwegen soldaat'. Met deze roman hoopt Sylvia Pessireron mensen te raken en begrip te krijgen voor Molukkers. De personages in het boek zijn gebaseerd op haar eigen ervaringen en gaan eigenlijk over haar vader en haarzelf.

Herkenning

Zodra ik het boek in handen kreeg, keek ik stiekem naar de eerste bladzijde en meteen werd ik gegrepen door de eerste regel. 'Hij stond het grootste gedeelte van de dag voor het raam'.....en mijn gedachten gingen gelijk naar mijn opa. Toen wist ik al dat dit boek mij zou gaan raken. 

Tijdens onze ontmoeting begin ik gelijk over die eerste zin, zo herkenbaar. Sylvia knikt en luistert als ik haar vertel over mijn opa. Hoe ik als (klein-)kind naar hem keek en mij afvroeg waar hij aan dacht. Ik voelde namelijk wel de pijn maar kon het niet omschrijven. Er naar vragen durfde ik niet. Het lezen van het boek gaf gestalte aan die pijn, die verzwegen werd. De titel, zo pakkend. Sylvia reageert instemmend :
 “Dat komt omdat zijn verhaal onderdeel is van de Nederlandse geschiedenis die verzwegen wordt.” 

Wat is je drijfveer geweest om dit boek te schrijven?

“Na het maken van telefilm de Punt stond het voor mij vast dat ik een roman zou gaan schrijven over mijn vader. Over zijn leven als KNIL-soldaat, de oorlog, de komst hierheen en wat dat voor hen, mijn ouders, heeft betekent. Ik wilde vertellen wat er was gebeurd, de emotie overbrengen die ik gevoeld heb als kind. Ik heb boosheid, verdriet en wanhoop gezien bij mijn ouders. Ze waren teleurgesteld.  Vooral die woede is een drijfveer geweest om me in het leven van mijn vader te verdiepen. Ik wilde zoveel aan mijn vader vragen, maar dat kon niet, daar sprak hij gewoon niet over. Toch wilde ik het verhaal van de KNIL-militairen vertellen. Een belangrijk stukje geschiedenis wat ik mis en absoluut niet vergeten mag worden. Al vanaf 1951 wordt er aandacht gevraagd voor de Molukse zaak. Wij zijn de afgelopen jaren door andere bevolkingsgroepen, die later naar Nederland zijn gekomen, qua aandacht en belangstelling voorbij gestreefd. Hierdoor is er weinig belangstelling voor de Molukse zaak en sowieso voor Molukkers in het algemeen. Maar het onrecht en leed dat onze ouders is aangedaan, is nooit uitgesproken. Er is wel aandacht gevraagd voor de
Molukse zaak maar het verslapte. Het ‘niet gezien en gehoord’ worden maakt boos, zo boos, dat acties eigenlijk onvermijdelijk waren in de jaren '70.

Ook in het boek is te merken dat die aandacht al vanaf 1951, tanende is. Met dit boek wil je de aandacht opnieuw opeisen, maar op een andere manier dan voorheen. Wat maakt het verschil?

‘Op een gegeven moment werd het steeds lastiger om op een journalistieke manier aandacht te vragen voor het Molukse verhaal. Het is natuurlijk niet zomaar een verhaal. Mijn vader voelde zich verraden. Hij had zich ingezet voor de Nederlandse overheid, hij is gevangen genomen, gemarteld, heeft talloze ontberingen moeten ondergaan. Uiteindelijk heeft hij dat allemaal overleefd en toen naar Nederland gekomen met een valse belofte. In een roman kun je, anders dan in een journalistiek stuk, harten raken. Emotie overbrengen. Dat wilde ik! Belangstelling kweken en interesse vragen door emoties te gebruiken die herkenbaar zijn voor ieder mens. Universele gevoelens. Ik ben grotendeels opgegroeid met een vader die boos was, dat heb ik heel duidelijk gevoeld. Het leven uit koffers, het moment dat ze terug konden, kon elk moment aanbreken. Dat is een heel moeilijk bestaan geweest: het verlangen naar huis en het moment van vertrek dat maar niet komt. Daar gaat het ook om in het boek. Voor mij is het heel belangrijk dat deze pijnlijke geschiedenis niet vergeten wordt.

Excuses 

Heb je tijdens het schrijven ook een bepaalde doelgroep voor ogen gehad?  'Nee, ik schrijf voor iedereen. Maar ik kom nog steeds mensen tegen, ook autochtone Nederlanders, die weinig van de Molukse zaak afweten. Terwijl het toch een onderdeel van de Nederlandse geschiedenis is! Een groot stuk van de koloniale geschiedenis en juist die kennen veel mensen niet. Dus mocht ik voor een doelgroep schrijven, dan voor díe Nederlanders.

Je vraagt ook om officiële excuses?

“Ja. Excuses van Nederland voor de wijze waarop ze Molukkers hebben behandeld toen ze hier aankwamen.“

Er is al een Rietkerkpenning uitgereikt, een herdenkingspenning aan de oud-KNIL-militairen en een jaarlijkse uitkering voor oorlogsslachtoffers, is dat niet genoeg in jouw ogen?

 ”Nee”, antwoordt ze fel. “Die penning en die uitkering zijn in mijn ogen het afkopen van de dure plicht die Nederland had tegenover de ex KNIL-militairen. Na jaren werd duidelijk dat ze niet terug konden naar de Molukken. Maar dat is hen nooit fatsoenlijk verteld. Het leven na het ontslag als soldaat was vreselijk. Daar ligt ook die woede.  Het was niet de bedoeling dat Molukkers (oud KNIL-soldaten) onderdeel werden van de Nederlandse samenleving. Ze mochten eerst niet werken en de kinderen niet naar school. Deze mensen waren loyaal en door hen zo te behandelen heeft de Nederlandse regering hen groot onrecht aangedaan. En voor dát onrecht vraag ik excuses. Na 61 jaar mag de Nederlandse overheid de gemaakte fouten eigenlijk wel erkennen!”

Hoe moet het excuus eruit zien?

 “De overheid zal snel aan geld denken als ze horen over een officieel excuus. Het is mij daar niet om te doen. Het gaat mij om de emotionele erkenning; om erkenning van het leed dat de Molukse ex-KNIL militairen door de Nederlandse regering is aangedaan. Daarnaast zou Nederland een actieve rol kunnen spelen bij het voorkomen van schendingen van de mensenrechten op de Molukken door Indonesië. Nederland stelt zich altijd voorop als het gaat om mensenrechten. Al jaren schendt Indonesië de mensenrechten op de Molukken. Er is weinig aandacht in de media en de politiek als het gaat om de politieke gevangenen op de Molukken. Ze worden gemarteld en zitten een absurd hoge straf uit wegens het hijsen van de RMS-vlag. Waarom hoor ik Nederland hier niet over?

Sylvia Pessireron tijdens haar boekenpresentatie.

Tijdens de boekenpresentatie in Assen en in een boekrecensie in het NRC noemde Marcel Möring, zelf gerenommeerd romanschrijver, het boek verplichte leesvoer voor middelbare scholieren.

 'Dat is een mooi compliment en als 'de Verzwegen Soldaat' in de schoolbibliotheek te vinden is, ben ik heel tevreden. Er is vrij weinig te vinden over de Molukse geschiedenis op scholen  en mijn boek zou een aanvulling kunnen zijn op de boekenlijst van leerlingen in examenklassen.

We bleven nog lang napraten en niet alleen over het boek. Met plezier en respect kijk ik terug op een bijzondere ontmoeting. Sylvia Pessireron werkt momenteel aan een nieuw boek.

Sylvia Pessireron, De verzwegen soldaat. Uitgegeven door The House of Books. Prijs: 17,95 euro

* Dit artikel is onlangs verschenen in Marinjo, tweemaandelijks Moluks magazine.