Eerbetoon
aan de verzwegen soldaat
In
februari 2012 is het nieuwe boek van Sylvia Pessireron verschenen, getiteld 'de
Verzwegen soldaat'. De debuutroman vertelt het verhaal van een vader, een
KNIL-militair, geboren op het Molukse eiland Seram. En over een dochter,
geboren in de provincie Zeeland, Nederland. Op een sobere manier beschrijft
Sylvia Pessireron de Molukse tragiek, aangevuld met historische feiten. Vorige
maand had Marinjo-correspondent Brenda Suitela een openhartig gesprek met de
schrijfster. Een gesprek over loyaliteit, over pijn en verdriet, het erkennen
ervan, boosheid en natuurlijk over haar verzoek om excuses van de Nederlandse
regering aan de Molukse KNIL-militairen, de verzwegen soldaten.
Eerdere
boeken van de schrijfster zijn: 'Tussen mensen en geesten (1996), 'Rouwen inzeven Nederlandse culturen' (1999). In 2003 verscheen de publicatie 'Wij kwamen
hier op dienstbevel'. Daarin schreef ze ook al over de Molukse zaak, toen in
opdracht van het Openlucht Museum in Arnhem, waar de Molukse barak werd
geopend. In 2009 was ze coscenarist voor de telefilm 'de Punt', over de
treinkaping in Drenthe van 1977. Deze film vormde min of meer de aanleiding
voor het schrijven van de roman. Nooit eerder is het lief en leed van Molukkers
in Nederland zo mooi verwoord en beschreven als in het boek 'De verzwegen
soldaat'. Met deze roman hoopt Sylvia Pessireron mensen te raken en begrip te
krijgen voor Molukkers. De personages in het boek zijn gebaseerd op haar eigen
ervaringen en gaan eigenlijk over haar vader en haarzelf.
Herkenning
Zodra ik het boek in handen kreeg, keek ik stiekem naar
de eerste bladzijde en meteen werd ik gegrepen door de eerste regel. 'Hij stond
het grootste gedeelte van de dag voor het raam'.....en mijn gedachten gingen
gelijk naar mijn opa. Toen wist ik al dat dit boek mij zou gaan raken.
Tijdens onze ontmoeting begin ik gelijk
over die eerste zin, zo herkenbaar. Sylvia knikt en luistert als ik haar vertel
over mijn opa. Hoe ik als (klein-)kind naar hem keek en mij afvroeg waar hij
aan dacht. Ik voelde namelijk wel de pijn maar kon het niet omschrijven. Er
naar vragen durfde ik niet. Het lezen van het boek gaf gestalte aan die pijn,
die verzwegen werd. De titel, zo pakkend. Sylvia reageert instemmend :
“Dat komt omdat zijn verhaal onderdeel is van de Nederlandse geschiedenis die verzwegen wordt.”
“Dat komt omdat zijn verhaal onderdeel is van de Nederlandse geschiedenis die verzwegen wordt.”
Wat is je drijfveer geweest om dit boek
te schrijven?
“Na het maken van telefilm de Punt stond het voor mij vast
dat ik een roman zou gaan schrijven over mijn vader. Over zijn leven als
KNIL-soldaat, de oorlog, de komst hierheen en wat dat voor hen, mijn ouders,
heeft betekent. Ik wilde vertellen wat er was gebeurd, de emotie overbrengen
die ik gevoeld heb als kind. Ik heb boosheid, verdriet en wanhoop gezien bij
mijn ouders. Ze waren teleurgesteld.
Vooral die woede is een drijfveer geweest om me in het leven van mijn
vader te verdiepen. Ik wilde zoveel aan mijn vader vragen, maar dat kon niet,
daar sprak hij gewoon niet over. Toch wilde ik het verhaal van de
KNIL-militairen vertellen. Een belangrijk stukje geschiedenis wat ik mis en
absoluut niet vergeten mag worden. Al vanaf 1951 wordt er aandacht gevraagd
voor de Molukse zaak. Wij zijn de afgelopen jaren door andere bevolkingsgroepen,
die later naar Nederland zijn gekomen, qua aandacht en belangstelling voorbij
gestreefd. Hierdoor is er weinig belangstelling voor de Molukse zaak en sowieso
voor Molukkers in het algemeen. Maar het onrecht en leed dat onze ouders is
aangedaan, is nooit uitgesproken. Er is wel aandacht gevraagd voor de
Molukse zaak maar het verslapte. Het ‘niet gezien en gehoord’ worden maakt boos, zo boos, dat acties eigenlijk onvermijdelijk waren in de jaren '70.
Molukse zaak maar het verslapte. Het ‘niet gezien en gehoord’ worden maakt boos, zo boos, dat acties eigenlijk onvermijdelijk waren in de jaren '70.
Ook in het boek is te merken dat die
aandacht al vanaf 1951, tanende is. Met dit boek wil je de aandacht opnieuw
opeisen, maar op een andere manier dan voorheen. Wat maakt het verschil?
‘Op een gegeven moment werd het steeds lastiger om op een
journalistieke manier aandacht te vragen voor het Molukse verhaal. Het is
natuurlijk niet zomaar een verhaal. Mijn vader voelde zich verraden. Hij had
zich ingezet voor de Nederlandse overheid, hij is gevangen genomen, gemarteld,
heeft talloze ontberingen moeten ondergaan. Uiteindelijk heeft hij dat allemaal
overleefd en toen naar Nederland gekomen met een valse belofte. In een roman
kun je, anders dan in een journalistiek stuk, harten raken. Emotie overbrengen.
Dat wilde ik! Belangstelling kweken en interesse vragen door emoties te
gebruiken die herkenbaar zijn voor ieder mens. Universele gevoelens. Ik ben
grotendeels opgegroeid met een vader die boos was, dat heb ik heel duidelijk
gevoeld. Het leven uit koffers, het moment dat ze terug konden, kon elk moment
aanbreken. Dat is een heel moeilijk bestaan geweest: het verlangen naar huis en
het moment van vertrek dat maar niet komt. Daar gaat het ook om in het boek.
Voor mij is het heel belangrijk dat deze pijnlijke geschiedenis niet vergeten
wordt.
Excuses
Heb je tijdens het schrijven ook een bepaalde doelgroep voor ogen gehad? 'Nee, ik schrijf voor iedereen. Maar ik kom nog steeds mensen tegen, ook autochtone Nederlanders, die weinig van de Molukse zaak afweten. Terwijl het toch een onderdeel van de Nederlandse geschiedenis is! Een groot stuk van de koloniale geschiedenis en juist die kennen veel mensen niet. Dus mocht ik voor een doelgroep schrijven, dan voor díe Nederlanders.
Je vraagt ook om officiële excuses?
“Ja.
Excuses van Nederland voor de wijze waarop ze Molukkers hebben behandeld toen
ze hier aankwamen.“
Er is al een Rietkerkpenning
uitgereikt, een herdenkingspenning aan de oud-KNIL-militairen en een jaarlijkse
uitkering voor oorlogsslachtoffers, is dat niet genoeg in jouw ogen?
”Nee”, antwoordt ze fel. “Die penning
en die uitkering zijn in mijn ogen het afkopen van de dure plicht die Nederland
had tegenover de ex KNIL-militairen. Na jaren werd duidelijk dat ze niet terug
konden naar de Molukken. Maar dat is hen nooit fatsoenlijk verteld. Het leven
na het ontslag als soldaat was vreselijk. Daar ligt ook die woede. Het was niet de bedoeling dat Molukkers (oud
KNIL-soldaten) onderdeel werden van de Nederlandse samenleving. Ze mochten
eerst niet werken en de kinderen niet naar school. Deze mensen waren loyaal en door
hen zo te behandelen heeft de Nederlandse regering hen groot onrecht aangedaan.
En voor dát onrecht vraag ik excuses. Na 61 jaar mag de Nederlandse overheid de
gemaakte fouten eigenlijk wel erkennen!”
Hoe moet het excuus eruit zien?
“De overheid zal snel aan geld denken
als ze horen over een officieel excuus. Het is mij daar niet om te doen. Het
gaat mij om de emotionele erkenning; om erkenning van het leed dat de Molukse
ex-KNIL militairen door de Nederlandse regering is aangedaan. Daarnaast zou
Nederland een actieve rol kunnen spelen bij het voorkomen van schendingen van
de mensenrechten op de Molukken door Indonesië. Nederland stelt zich altijd
voorop als het gaat om mensenrechten. Al jaren schendt Indonesië de
mensenrechten op de Molukken. Er is weinig aandacht in de media en de politiek
als het gaat om de politieke gevangenen op de Molukken. Ze worden gemarteld en
zitten een absurd hoge straf uit wegens het hijsen van de RMS-vlag. Waarom hoor
ik Nederland hier niet over?
![]() |
| Sylvia Pessireron tijdens haar boekenpresentatie. |
Tijdens de boekenpresentatie in Assen
en in een boekrecensie in het NRC noemde Marcel Möring, zelf gerenommeerd
romanschrijver, het boek verplichte leesvoer voor middelbare scholieren.
'Dat is een mooi compliment en als 'de
Verzwegen Soldaat' in de schoolbibliotheek te vinden is, ben ik heel tevreden.
Er is vrij weinig te vinden over de Molukse geschiedenis op scholen en mijn boek zou een aanvulling kunnen zijn
op de boekenlijst van leerlingen in examenklassen.
We
bleven nog lang napraten en niet alleen over het boek. Met plezier en respect
kijk ik terug op een bijzondere ontmoeting. Sylvia Pessireron werkt momenteel
aan een nieuw boek.
Sylvia Pessireron, De verzwegen soldaat. Uitgegeven door The House of Books. Prijs: 17,95 euro
* Dit artikel is onlangs verschenen in Marinjo, tweemaandelijks Moluks magazine.




