‘Asal djagan lupa sedjara orang tua bangsa Maluku’

‘Asal djagan lupa sedjara orang tua bangsa Maluku’

Overal feestelijke herdenkingen binnen de Molukse gemeenschap in Nederland, twee opmerkelijke, in het noorden des lands. In Appingedam werd de enige straat die de Molukse wijk telt, de Adamistraat, feestelijk heropend. Daar werd niet besloten tot renovatie van de huizen maar ging men over tot nieuwbouw. De viering viel samen met het feit het 50-jarig bestaan van de Molukse wijk. Een paar weken later een bijzondere herdenking in Bovensmilde, een herinneringsteken van de schoolgijzeling en een herdenkingsteken voor de eerste generatie Molukkers uit Bovensmilde werden feestelijk onthuld. 

De eerste Molukse gezinnen zijn in 1959 vanuit het Carel Comrad kamp (CC-polder) naar Appingedam komen wonen. De huizen vertoonden inmiddels (na ruim 50 jaar) grote gebreken,  waaronder hardnekkige schimmel, en waren toe aan groot onderhoud. In samenwerking met de wijkraad en de woongroep Marenland is er een plan op gesteld voor geheel nieuwbouw.

‘Een huis op maat,  zegt Theo Latukarlutu wijkraadslid in Appingdam. Er is gevraagd en gekeken naar de wens van de bewoners en hun toekomst. Vier jaar lang hebben de partijen gesproken met betrokkenen. In 2011 was het dan eindelijk zover dat de sloop en bouw van de Adaminstraat kon beginnen. Van de 38 oorspronkelijke gezinnen, zijn er 28 teruggekomen in een mooi huis. Een ruime woonkamer, naar keuze een aanleunkamer met douche- gelegenheid. Wie hiervoor niet kiest heeft daarvoor in de plaats een garage en/of carport. Een ruime achtertuin en boven ruime slaapkamers. In totaal heeft de bouw  een jaar geduurd en in december 2012 zijn de bewoners teruggekeerd naar hun eigen straat.

Een paar weken geleden nog liep ik in mijn eigen wijk in Assen, trots liet ik een vriend zien hoe wij als gemeenschap leefden en gaf hem een rondleiding. Lopend door de Adamistraat denk ik ‘zou dit in Assen mogelijk zijn?’ Ideaal nl. zo’n aanleunkamer, kijkend naar de toekomst voor niet alleen de eerste generatie. Jongeren trekken weg omdat molukse wijken verpauperen, een geheel nieuwbouw wijk is wel even iets anders en maakt het voor hen ook aantrekkelijk om terug te keren naar de Molukse gemeenschap.

De jongerenwerkgroep ‘Adamistraat’  is organisator van de feestdag. De derde generatie is hier nadrukkelijk aanwezig en wil hun bijdrage leveren aan een gezellige, leefbare wijk. Dit feest was een stap in de goede richting, er was veel publiek hierop af gekomen. Opvallend veel niet-Molukkers en Molukkers van buiten Appingedam. De gezellig ingerichte kraampjes met de gebruikelijk hapjes en drankjes, de kleurrijke modeshow, ingrediënten voor een gezellige middag in je eigen buurt. Het feest werd rond middernacht afgesloten met een jamsessie.

 

In Bovensmilde werd  op 7 september jl. twee monumenten onthuld, een bijzondeer dag dus. Het eerste monument is ter nagedachtenis aan de eerste generatie Molukkers die in het kleine Drentse dorp zijn komen wonen. Met behulp van de Koninklijke Landmacht is het gedenkteken (een naar de hemel toe gerichte kolom met twee herkenbare Molukse symbolen, de tifa en de tahuri) in de grond geplaatst. De Tifa en Tahuri staan symbool voor het levensgevoel van de eerste generatie Molukkers en de cultuur die men meegebracht heeft naar Nederland. Het onderste deel van het monument fungeert tevens als zitplek voor de jeugd.

 Het is muisstil tijdens de onthulling op het veldje vlak voor de stichting Molo Oekoe, als het gedicht van Tante An Sekewael-Pattinama, door haar kleindochter wordt voorgelezen:

Dit gedenkteken is het symbool, voor jong en oud – Het benadrukt het verleden en de toekomst – Molukkers en Nederlanders reiken elkaar de hand – Stap voor stap, met kracht vanuit je hart.

Even later werd het tweede monument onthuld, een herinneringsmonument aan de gijzeling van de Lagere School. Één van de initiatiefnemers voor dit monument is Laura Gerards, destijds leerling op de school. Voor haar herinnert de plek aan angst, machteloosheid en de verloren jeugd. Het is volgens haar erg belangrijk om samen terug te komen naar een plek om te herdenken. Om weer naar elkaar toe te groeien, in plaats van uit elkaar te groeien.

Op de plek van de school staat nu een vrolijke bank, in de vorm van de school die hier tot 1977 stond. De vele gangen en verschillende hoogten kan je gemakkelijk op zitten, liggen, klimmen en chillen. De Schoolbank, zoals het monument genoemd wordt, is rondom voorzien van mozaiek van kindertekeningen en persoonlijke herinneringen. Alle tekeningen worden door een slingerende rank met elkaar verbonden. De plek moet een plaats worden waar kinderen onbezorgd en vrijuit met elkaar kunnen spelen. 

Prachtig weer overdag, helaas viel de regen ’s avonds met bakken naar beneden, maar dat mocht de pret niet   drukken. De avond werd afgesloten met diverse artiesten uit de omgeving met als klap op de vuurpijl de bekende Molukse band Massada.

Eerbetoon aan de verzwegen soldaat 

In februari 2012 is het nieuwe boek van Sylvia Pessireron verschenen, getiteld 'de Verzwegen soldaat'. De debuutroman vertelt het verhaal van een vader, een KNIL-militair, geboren op het Molukse eiland Seram. En over een dochter, geboren in de provincie Zeeland, Nederland. Op een sobere manier beschrijft Sylvia Pessireron de Molukse tragiek, aangevuld met historische feiten. Vorige maand had Marinjo-correspondent Brenda Suitela een openhartig gesprek met de schrijfster. Een gesprek over loyaliteit, over pijn en verdriet, het erkennen ervan, boosheid en natuurlijk over haar verzoek om excuses van de Nederlandse regering aan de Molukse KNIL-militairen, de verzwegen soldaten.

Eerdere boeken van de schrijfster zijn: 'Tussen mensen en geesten (1996), 'Rouwen inzeven Nederlandse culturen' (1999). In 2003 verscheen de publicatie 'Wij kwamen hier op dienstbevel'. Daarin schreef ze ook al over de Molukse zaak, toen in opdracht van het Openlucht Museum in Arnhem, waar de Molukse barak werd geopend. In 2009 was ze coscenarist voor de telefilm 'de Punt', over de treinkaping in Drenthe van 1977. Deze film vormde min of meer de aanleiding voor het schrijven van de roman. Nooit eerder is het lief en leed van Molukkers in Nederland zo mooi verwoord en beschreven als in het boek 'De verzwegen soldaat'. Met deze roman hoopt Sylvia Pessireron mensen te raken en begrip te krijgen voor Molukkers. De personages in het boek zijn gebaseerd op haar eigen ervaringen en gaan eigenlijk over haar vader en haarzelf.

Herkenning

Zodra ik het boek in handen kreeg, keek ik stiekem naar de eerste bladzijde en meteen werd ik gegrepen door de eerste regel. 'Hij stond het grootste gedeelte van de dag voor het raam'.....en mijn gedachten gingen gelijk naar mijn opa. Toen wist ik al dat dit boek mij zou gaan raken. 

Tijdens onze ontmoeting begin ik gelijk over die eerste zin, zo herkenbaar. Sylvia knikt en luistert als ik haar vertel over mijn opa. Hoe ik als (klein-)kind naar hem keek en mij afvroeg waar hij aan dacht. Ik voelde namelijk wel de pijn maar kon het niet omschrijven. Er naar vragen durfde ik niet. Het lezen van het boek gaf gestalte aan die pijn, die verzwegen werd. De titel, zo pakkend. Sylvia reageert instemmend :
 “Dat komt omdat zijn verhaal onderdeel is van de Nederlandse geschiedenis die verzwegen wordt.” 

Wat is je drijfveer geweest om dit boek te schrijven?

“Na het maken van telefilm de Punt stond het voor mij vast dat ik een roman zou gaan schrijven over mijn vader. Over zijn leven als KNIL-soldaat, de oorlog, de komst hierheen en wat dat voor hen, mijn ouders, heeft betekent. Ik wilde vertellen wat er was gebeurd, de emotie overbrengen die ik gevoeld heb als kind. Ik heb boosheid, verdriet en wanhoop gezien bij mijn ouders. Ze waren teleurgesteld.  Vooral die woede is een drijfveer geweest om me in het leven van mijn vader te verdiepen. Ik wilde zoveel aan mijn vader vragen, maar dat kon niet, daar sprak hij gewoon niet over. Toch wilde ik het verhaal van de KNIL-militairen vertellen. Een belangrijk stukje geschiedenis wat ik mis en absoluut niet vergeten mag worden. Al vanaf 1951 wordt er aandacht gevraagd voor de Molukse zaak. Wij zijn de afgelopen jaren door andere bevolkingsgroepen, die later naar Nederland zijn gekomen, qua aandacht en belangstelling voorbij gestreefd. Hierdoor is er weinig belangstelling voor de Molukse zaak en sowieso voor Molukkers in het algemeen. Maar het onrecht en leed dat onze ouders is aangedaan, is nooit uitgesproken. Er is wel aandacht gevraagd voor de
Molukse zaak maar het verslapte. Het ‘niet gezien en gehoord’ worden maakt boos, zo boos, dat acties eigenlijk onvermijdelijk waren in de jaren '70.

Ook in het boek is te merken dat die aandacht al vanaf 1951, tanende is. Met dit boek wil je de aandacht opnieuw opeisen, maar op een andere manier dan voorheen. Wat maakt het verschil?

‘Op een gegeven moment werd het steeds lastiger om op een journalistieke manier aandacht te vragen voor het Molukse verhaal. Het is natuurlijk niet zomaar een verhaal. Mijn vader voelde zich verraden. Hij had zich ingezet voor de Nederlandse overheid, hij is gevangen genomen, gemarteld, heeft talloze ontberingen moeten ondergaan. Uiteindelijk heeft hij dat allemaal overleefd en toen naar Nederland gekomen met een valse belofte. In een roman kun je, anders dan in een journalistiek stuk, harten raken. Emotie overbrengen. Dat wilde ik! Belangstelling kweken en interesse vragen door emoties te gebruiken die herkenbaar zijn voor ieder mens. Universele gevoelens. Ik ben grotendeels opgegroeid met een vader die boos was, dat heb ik heel duidelijk gevoeld. Het leven uit koffers, het moment dat ze terug konden, kon elk moment aanbreken. Dat is een heel moeilijk bestaan geweest: het verlangen naar huis en het moment van vertrek dat maar niet komt. Daar gaat het ook om in het boek. Voor mij is het heel belangrijk dat deze pijnlijke geschiedenis niet vergeten wordt.

Excuses 

Heb je tijdens het schrijven ook een bepaalde doelgroep voor ogen gehad?  'Nee, ik schrijf voor iedereen. Maar ik kom nog steeds mensen tegen, ook autochtone Nederlanders, die weinig van de Molukse zaak afweten. Terwijl het toch een onderdeel van de Nederlandse geschiedenis is! Een groot stuk van de koloniale geschiedenis en juist die kennen veel mensen niet. Dus mocht ik voor een doelgroep schrijven, dan voor díe Nederlanders.

Je vraagt ook om officiële excuses?

“Ja. Excuses van Nederland voor de wijze waarop ze Molukkers hebben behandeld toen ze hier aankwamen.“

Er is al een Rietkerkpenning uitgereikt, een herdenkingspenning aan de oud-KNIL-militairen en een jaarlijkse uitkering voor oorlogsslachtoffers, is dat niet genoeg in jouw ogen?

 ”Nee”, antwoordt ze fel. “Die penning en die uitkering zijn in mijn ogen het afkopen van de dure plicht die Nederland had tegenover de ex KNIL-militairen. Na jaren werd duidelijk dat ze niet terug konden naar de Molukken. Maar dat is hen nooit fatsoenlijk verteld. Het leven na het ontslag als soldaat was vreselijk. Daar ligt ook die woede.  Het was niet de bedoeling dat Molukkers (oud KNIL-soldaten) onderdeel werden van de Nederlandse samenleving. Ze mochten eerst niet werken en de kinderen niet naar school. Deze mensen waren loyaal en door hen zo te behandelen heeft de Nederlandse regering hen groot onrecht aangedaan. En voor dát onrecht vraag ik excuses. Na 61 jaar mag de Nederlandse overheid de gemaakte fouten eigenlijk wel erkennen!”

Hoe moet het excuus eruit zien?

 “De overheid zal snel aan geld denken als ze horen over een officieel excuus. Het is mij daar niet om te doen. Het gaat mij om de emotionele erkenning; om erkenning van het leed dat de Molukse ex-KNIL militairen door de Nederlandse regering is aangedaan. Daarnaast zou Nederland een actieve rol kunnen spelen bij het voorkomen van schendingen van de mensenrechten op de Molukken door Indonesië. Nederland stelt zich altijd voorop als het gaat om mensenrechten. Al jaren schendt Indonesië de mensenrechten op de Molukken. Er is weinig aandacht in de media en de politiek als het gaat om de politieke gevangenen op de Molukken. Ze worden gemarteld en zitten een absurd hoge straf uit wegens het hijsen van de RMS-vlag. Waarom hoor ik Nederland hier niet over?

Sylvia Pessireron tijdens haar boekenpresentatie.

Tijdens de boekenpresentatie in Assen en in een boekrecensie in het NRC noemde Marcel Möring, zelf gerenommeerd romanschrijver, het boek verplichte leesvoer voor middelbare scholieren.

 'Dat is een mooi compliment en als 'de Verzwegen Soldaat' in de schoolbibliotheek te vinden is, ben ik heel tevreden. Er is vrij weinig te vinden over de Molukse geschiedenis op scholen  en mijn boek zou een aanvulling kunnen zijn op de boekenlijst van leerlingen in examenklassen.

We bleven nog lang napraten en niet alleen over het boek. Met plezier en respect kijk ik terug op een bijzondere ontmoeting. Sylvia Pessireron werkt momenteel aan een nieuw boek.

Sylvia Pessireron, De verzwegen soldaat. Uitgegeven door The House of Books. Prijs: 17,95 euro

* Dit artikel is onlangs verschenen in Marinjo, tweemaandelijks Moluks magazine.

Hari Peringatan/Herdenkingsdag Soumokil 2012

Wandelen en motorrijden met een missie

                                                                           

Jaarlijks wordt er rond 12 april stilgestaan bij het overlijden van Mr. Dr. Chr. Soumokil, de tweede president van Republik Maluku Selatan (Republiek der Zuid-Molukken), die de guerrillastrijd leidde op Seram en in 1966 werd geëxecuteerd. De Molukse onafhankelijkheidsstrijd is sindsdien ondergronds en is nog steeds gaande.

In 2007 werd het initiatief genomen om aan deze dag, naast de politieke lading ook een humanitaire invulling te geven. Dit naar aanleiding van de rellen op de Molukken tijdens het hijsen van de RMS-vlag op het eiland Ambon. Zo is Peringatan Maluku Ride Out ontstaan. Een groep van Molukse betrokken motorrijders, rijden op deze herdenkingsdag langs woonwijken om geld te verzamelen voor de politieke gevangenen op de Molukken en hun gezinnen. In aansluiting op het 1^ste lustrum van Peringatan Maluku Ride Out is er een initiatief ontstaan om een wandeltocht te houden, met de naam Walk 4 Maluku. Vanuit dit initiatief hebben Ferry Nindatu (Maluku Satu Bangsa) en Ferry Rinsampessy (Kawan2 Djalan) elkaar gevonden om tot samenwerking te komen.

Het ingezamelde geld zal, net als voorgaande jaren, worden afgedragen aan  PAK (Perintis Aksi Kilat) een organisatie die opkomt voor mensenrechten op de Molukken en in het bijzonder voor de Molukse gewetensgevangenen. Een deel, de opbrengst van T-shirts verkoop, zal worden afgedragen aan Free West Papua Campaign (NL). 

1e Peringat Ride Out

In 2007 werd de eerste Peringatan Ride Out gereden, onder leiding van Ferry Nindatu (52 jaar). Ferry wilde iets doen op 12 april, alleen stilstaan bij het overlijden van Chr. Soumokil was voor hem niet genoeg. De gebeurtenissen op de Molukken naar aanleiding van het hijsen van de RMS-vlag was voor hem reden om de Ride Out te organiseren. Met als doel, geld te verzamelen voor de politieke gevangenen en hun gezinnen op de Molukken. President Susilo Bambang Yudhoyono bezocht in 2007 het eiland Ambon op de Nationale Familiedag, Hari Keluarga Nasional. Hiermee wilde hij laten zien dat de eenheid sinds de onrusten van 1999 tot 2002 was hersteld tussen moslims en christenen. Tijdens zijn bezoek werd de tjakalele, de traditionele krijgsdans, opgevoerd en voor de ogen van de president werd door de krijgers de RMS-vlag ontrold. Onmiddellijk werden de mannen opgepakt op verdenking van samenzwering tegen de staat. Één van de leiders, Johannis Teterissa, kreeg een levenslange gevangenisstraf opgelegd. Ferry, zelf motorrijder, is een RMS-er in hart en nieren en vind het jammer dat er geen centrale plek is waar men op deze dag bij elkaar kan komen. Zelf had hij graag gezien dat er een monument of een standbeeld van Chr. Soumokil zou komen, ter nagedachtenis aan deze president en zijn lafhartige executie. De nabestaanden van Chr. Soumokil hebben nooit te horen gekregen waar hij precies is begraven en dus is er geen plek om hem te gedenken. De toer van de Ride Out gaat langs diverse woonwijken, dat is niet voor niets, zegt Ferry. Door de verschillende wijken aan te doen, hoopt hij, de samenwerking te stimuleren en te bevorderen tussen de wijken onderling. De saamhorigheid en betrokkenheid oppakken en op een sportieve manier, geld genereren voor het goede doel. Ferry Nindatu gaat ook het bedrijfsleven benaderen. Hij komt regelmatig mensen tegen die niets of nauwelijks weten wat er speelt op de Molukken. Gretig vertelt hij dan wat er gebeurd is de afgelopen jaren, over de strijd en het onrecht dat het Molukse volk telkens wordt aangedaan. Het is belangrijk zegt hij, om ook deze mensen te bereiken. Hoe meer bekendheid, hoe meer geld er opgehaald wordt voor het goede doel. Peringatan Ride Out wordt tegenwoordig door Sahabat Maluku en Kawan2 Motor voortgezet.

Situatie anno 2012

De tjakalele-dansers tijdens de Nationale Familiedag werden direct opgepakt en gevangen gezet. Ook andere activisten die de RMS-vlag hadden gehesen zijn gearresteerd. De gevangenen worden zowel psychisch en fysiek mishandeld, medische zorg ontbreekt nagenoeg. De mensenrechtenorganisaties Human Rights Watch en Amnesty International hebben aandacht gevraagd voor de absurd hoge straffen die ze opgelegd hebben gekregen. Helaas zijn de straffen, tien tot vijftien jaar gevangenisstraf, tot op heden nog niet ingetrokken. Het ingezamelde geld, zal afgedragen worden aan PAK en aan Free West Papua Campaign (NL). Op de websites van beide organisaties www.pak-amf.org en www.freewestpapua.eu is te lezen hoeveel geld er opgehaald is en wat zij er precies mee doen. Dit als antwoord op de vraag of de beide mannen weten waaraan het geld wordt besteed en of het inderdaad wel bij de juiste mensen terecht komt.

Walk 4 Maluku

Ferry Rinsampessy (44 jaar) is al jaren politiek bewust en -actief. Daarnaast is Ferry een fervent wandelaar. Jaarlijks loopt hij bijvoorbeeld mee met de Nijmeegse Vierdaagse. Kawan2 Djalan is een groep wandelaars die wandelt voor het goede doel. Het is geen vereniging, maar een groep individuen, welke nog steeds groeiende is. Toen Ferry Rinsampessy, als contactpersoon voor Kawan2 Djalan, van het initiatief van zijn naamgenoot hoorde, hoefde hij niet lang na te denken om samen de herdenkingsdag/Hari Peringatan een invulling te geven. Ferry vertelde dat toen hij als kleine jongen voor het eerst naar de Molukken ging, daar een totaal andere vlag zag, dan de bekende vierkleur die hij van huis uit kende. Dat moment staat hem nog altijd bij, de verwondering als kind en het gevoel van onrecht wat er mee gepaard ging. Dat heeft hem nooit los gelaten en zo is hij al vroeg in zijn jeugd politiek bewust geraakt en later actief geworden in diverse organisaties. “Het geld is hard nodig voor deze politieke gevangenen, men kan zelf mee lopen of de wandelaars sponsoren,” zegt Ferry Rinsampessy. Behalve voor de Molukse zaak wil hij ook aandacht genereren voor de Papua’s en hun onafhankelijkheidstrijd. “Simpelweg, omdat de rechten van de Papua’s net zo hard door Indonesië geschonden worden”, stelt Ferry. Het verschil is dat de mensenrechtenschendingen in West Papua vrijwel dagelijks zichtbaar geschonden worden terwijl die in Maluku onzichtbaar lijken.

Route 13-14 april

Walk 4 Maluku start op 13 april in Elst. De wandelaars vertrekken rond 23.00 uur en zullen de hele nacht doorlopen en daarbij de volgende wijken aandoen: Opheusden, Tiel, Den Bosch en op 14 april rond 17.00 uur worden ze verwacht in kamp Lunetten Vught. Het streven is dat de motorrijders aansluitend binnen komen. De afstanden zijn Elst 80 km, Opheusden 60 km, Tiel 40 km, Den Bosch 10 tot Lunetten. K Vanaf elke plaats kunnen nieuwe wandelaars zich aansluiten. Kosten: 15,- €  per wandelaar, inclusief eten. Jonger dan 16 jaar: 10,- €  per wandelaar. Belangstellenden kunnen zich opgeven voor de Walk 4 Maluku bij Ferry Nindatu: 06-10847923 of Ferry Rinsampessy: kawan2djalan@gmail.com / 06-38743234. Peringatan Ride Out start op 14 april om 09.00 uur in Geleen, via Venlo en Venray naar Gennep, waarom 12.30 uur een gezamenlijke lunch gepland staat. Daarna gaat de rit via Nijmegen, Hatert, Den Bosch naar kamp Lunetten Vught. In elke wijk zal er één minuut stilte in acht genomen worden bij het hijsen van de vlag. Kosten: 15,- € per motorrijder, inclusief eten. Info en inschrijving:  www.sahabat.nl - ride@sahabat.nl. U kunt deze actie steunen door een bijdrage te storten op rekeningnummer: 52.07.83.115, ten name van: Asal Maluku Foundation, onder vermelding van Peringatan 2012.

Beta tetap tinggal orang Maluku!

Voorstelling Merantau, herkenbaar en ontroerend.

Regisseur Jos Spijkers is samen met Mietji Hully het gesprek aangegaan met verschillende generaties Molukkers. Zij interviewden zo'n dertig mensen en die verhalen werden verwerkt tot de theratervoorstelling Merantau. Het stuk wordt ook gespeeld door vier generatie Molukkers. De premiere van het theraterstuk Merantau - Op eigen kracht werd met een staande ovatie afgesloten. Dit vond plaats in Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Aanleiding voor de voorstelling is het verblijf van 60 jaar Molukkers in Noord-Nederland. Het zijn persoonlijke verhalen over verbondenheid en verdeeldheid. Over het individu en de gemeenschap. En hoe het van binnen voelt Molukker te zijn.

Overal in Nederland wordt dit jaar door de Molukkers hun komst naar Nederland herdacht en gevierd. Zestig jaar geleden kwamen Molukse K.N.I.L-militairen met hun gezinnen voor een tijdelijk verblijf. Het theaterstuk ' Merantau / op eigen kracht' gaat over het kamp Schattenberg, voorheen bekend als het kamp Westerbork. Westerbork is, gelegen bij het Drentse Hooghalen, bekend geworden als doorgangskamp. Hier werden tijdens de Duitse bezetting van Nederland 107.000 Joden, Roma, Sinti en verzetsstrijders geïnterneerd, die later werden doorgezonden naar vernietigingskampen in nazi Duitsland. Slechts vijfduizend van hen overleefden de oorlog. Na de oorlog is het kamp door de Nederlandse regering gebruikt voor gevangen genomen NSB'ers en collaborateurs. Daarna werd het een militair kampement en vervolgens een repatriëringkamp voor Indische Nederlanders. Pas In 1951 werd het kamp ingericht als woonoord voor gedemobiliseerde Molukse KNIL-militairen. Het kreeg toen de naam Schattenberg, genoemd naar een heuvel in de buurt. De eerste Molukkers arriveerden hier op 22 maart 1951. Ze waren een dag eerder in Rotterdam met het schip Kota Inten aangekomen. In 1970 vertrokken de laatste gezinnen naar Assen en Bovensmilde. Daarna werd het kamp afgebroken.

Terugblik

Alle spelers die deelnamen aan het theaterstuk hebben een band met Schattenberg. Daar werd op eigen kracht, een hechte gemeenschap opgebouwd. De spelers zijn zichtbaar ontroerd en opgelucht dat de première voorbij is. Ongeveer tachtig bezoekers in de zaal gaven de spelers een staande ovatie. Het gezelschap bestaat uit vijftien personen en staat onder leiding van regisseur en vormgever Jos Spijkers en Mietji Hully. Terecht kregen ze onder luide toejuiching een daverend applaus. Ze hadden de afgelopen maand hard gewerkt. Vier generaties Molukkers vertellen ieder hun eigen verhaal. Over hun beginjaren in het kamp. Hoe het was in het begin. En later in de wijken Assen en Bovensmilde en ook nu het heden. Het geheel werd afgewisseld met muziek van een band begeleid door Willem Pelupessy. Samen werd teruggekeken naar toen. Hoe het begon in 1951. De beginjaren, de verwachting en de hoop om terug te keren. De uiteindelijke teleurstelling, gevolgd door de ontruiming van het kamp. De (alweer) gedwongen verhuizing naar Assen en Bovensmilde. De verhuizing vergde natuurlijk een grote aanpassing, voor jong en oud. Er werd stilgestaan bij de roerige jaren van actievoeren. Pijnlijke momenten werden afgewisseld met triomfverhalen over onder andere successen in de muziek en uiteraard voetbal. De jongste generatie Molukse kinderen vertelt ook een eigen verhaal. De kinderen laten hun Molukse kant zien, gemixt met een druppeltje 'ander bloed'. Al dansend en zingend kijken zij terug op ' 60 jaar Molukkers in Nederland'. En wat het voor hen betekent om Moluks te zijn. Alles komt voorbij. Zonder het te romantiseren is het stuk heel dicht bij de waarheid gebleven. Dat kan niet anders, omdat ieder zijn of haar eigen verhaal vertelt. Het is boeiend vanaf het eerste moment. Het zit vol emotie, humor en herkenning. En natuurlijk ontbraken de Molukse hapjes na afloop ook niet.

Bijzondere rol voor oudsten

Tante Jo Polnaja (84) vertelt over haar moeilijke beginjaren in het kamp. Zij en haar inmiddels overleden man hadden een groot gezin, zoals veel gezinnen in het kamp. Er was weinig geld en daarom werd er op verschillende manieren geprobeerd om aan geld te komen. Zo kwam haar man eens thuis met een klein biggetje, vertelt ze met een glimlach op haar gezicht. “Hij voedde het biggetje met afval en verkocht het beestje zodra het groot genoeg was. Met het verdiende geld kocht hij twee biggetjes en begon het van voren af aan.” Later runde zij zelf een klein winkeltje met de naam, hoe kan het eigenlijk anders, 'Toko Maluku'. 'Ik heb alles voor mijn kinderen gedaan' zegt ze in het Nederlands en kijkt trots de zaal in. Naast haar staat tante Eci Kuhurima (81), in tegenstelling tot tante Jo vertelt tante Eci haar verhaal in het Maleis. Ook zij zegt het met trots en luide stem “Beta tetap tinggal orang Maluku.” Al verblijven wij zestig jaar in Nederland, wij blijven Molukkers in hart en nieren. Daar komt het op neer. Beide vrouwen vertolken de eerste generatie vrouwen. Ze moesten de barre omstandigheden, hun kinderen in het kamp voeden en opvoeden. Ze ontroerden het publiek. Veel familieleden en bekenden zijn naar de première gekomen. Tijdens hun verhalen ga je als toehoorder al gauw automatisch aan je eigen ouders of grootouders denken. Maar voordat je gaat afdwalen wordt het spel afgewisseld met leuke anekdotes. Over bijvoorbeeld strenge, maar rechtvaardige vaders. Het typische Molukse 'met twee woorden spreken' werkt op je lachspieren zoals usi Lenie Pieter het vertelt. Op boeiende wijze vertrouwt ze ons haar levensverhaal toe, over haar geliefde, overleden ouders en hun opvoeding. Wat die opvoeding voor haar nu nog, anno 2011 betekent. Dat wil ze graag doorgeven aan haar jongere familieleden. Aan de kinderen van haar broers en zusters, als een echte mama tua.

Opvallend open

Wat opvalt in het stuk is de openheid waarmee ook de pijnlijke geschiedenis wordt blootgelegd. Het is voor veel Molukkers moeilijk om je gevoelens te laten zien, zeker voor een groot publiek. Zonder zichzelf als slachtoffers neer te zetten, wat best had gekund, laten ze vooral kracht zien. Die kracht was nodig om vooral de moeilijke beginjaren in het kamp te doorstaan. Kinderen van toen, nu bung en usi, werden opgevoed met teleurstellingen van hun ouders. En aan een eigen toekomst of ambitie werd niet of nauwelijks gedacht. 'Ik ging pas op mijn vijftiende voetballen bij een vereniging', vertelde bung Richard Pattiruhu, één van de vele talenten die opgroeiden in het kamp. Dat is tegenwoordig wel heel anders. Om vervolgens op charmante manier over te gaan naar dat ene moment van eeuwige roem. Toen hij dat ene doelpunt scoorde tegen Ajax. “Zoiets vergeet je nooit meer.” De verhalen worden afgewisseld en ondersteund door dans en op de achtergrond is er foto- en filmmateriaal te zien uit privécollecties. Als je goed kijkt, kun je bepaalde mensen uit je jeugd voorbij zien gaan op het witte doek. Het is best mogelijk dat Molukkers die inmiddels al uit Drenthe verhuisd zijn, zichzelf of (hun) familieleden (hierin) herkennen. Daardoor is het theaterstuk dus niet alleen toegankelijk voor bezoekers uit de wijken Assen en Bovensmilde maar voor alle Molukkers en geïnteresseerden. Het laat op een bijzondere manier zien wat migratie en ‘merantau’ – in den vreemde zijn - in het algemeen met mensen doet.

Meer informatie en speellijst: merantau.opeigenkracht@gmail.com

Bron: Marinjo: Tweemaandelijks onafhankelijk Moluks Magazine Nr. 6
Tekst: Brenda Suitela